Sobota, 20 Grudnia 2014. imieniny obchodzą: Bogumiła, Dominik, Juliusz, Zefiryn
Praca            Pogoda            Przydatne linki
 
 

kukurydza

Informacje ogólne

Jest to jedna z najbardziej wydajnych roślin zbożowych. Między innymi dzięki temu zyskała ogromna popularność w wielu rejonach świata. Wywodzi się ona prawdopodobnie z okolic Ameryki Środkowej, gdzie była uprawiana już 4500 lat temu. Kukurydza jest rośliną klimatu ciepłego, jednak prace hodowlane umożliwiły silne rozprzestrzenienie rejonów jej uprawy. Mimo że jest rośliną trawiastą, tak jak zboża, bardzo się od nich różni. Nie ma tradycyjnego kłosa, lecz okrytą kilkoma warstwami liści kolbę z nasionami. Okrywa ta uniemożliwia samoistny wysiew nasion, co sprawia iż kukurydza nie potrafi rozmnażać się bez pomocy człowieka. Kukurydza jest rośliną jednoroczną, rozdzielnopłciową, jednopienną oraz obco i wiatropylną. Łodyga w odróżnieniu od innych traw jest wypełniona tkanką miękiszową i osiąga wysokość najczęściej 2-3 metrów.

Jedna roślina kukurydzy potrafi wytworzyć zazwyczaj od 1 do 3 kolb, aczkolwiek im jest ich więcej, tym tym mają mniej nasion. Hodowla dąży więc do tego, aby nowoczesne odmiany wytwarzały tylko jedną , ale za to dużą kolbę.

Ziarniaki odmian kukurydzy znanych w Polsce mają zazwyczaj barwę żółtą, ale może ona być także np.: biała, czerwona, czarna lub nawet na jednej kolbie mogą występować nasiona o różnym zabarwieniu.

Spośród ośmiu podgatunków kukurydzy uprawnej, większe znaczenie gospodarcze mają cztery:

    • Kukurydza koński ząb – zwana niekiedy pastewną. Ma bujny wzrost i ulistnienie oraz zazwyczaj dość długi okres wegetacji, co przekłada się na wysoki plon świeżej i suchej masy. Ziarniaki typu dent mają kształt zbliżony do końskiego zęba (z charakterystycznym wgłębieniem na szczycie). Odmiany te są zazwyczaj przeznaczane do uprawy na kiszonkę.

       

    • Kukurydza szklista – zwana także zwyczajną. Rośliny są słabiej ulistnione i mniej bujne. Ich okres wegetacji jest krótszy. Ziarniaki są okrągłe i zawierają dużą ilość twardego bielma rogowego otaczającego miękkie bielmo mączyste. Odmiany te są przeznaczane zazwyczaj do uprawy na ziarno.

       

    • Kukurydza cukrowa – rośliny są niskie i mają dość krótki okres wegetacji. Małe, szkliste ziarniaki po wyschnięciu mocno się marszczą. Słodki smak nadaje im amylodekstryna- substancja zapasowa bielma.

    • Kukurydza pękająca – ma drobne i twarde ziarniaki. Zawierają głównie bielmo twarde. Podczas podgrzewania pora wydobywająca się z bielma miękkiego rozsadza nasiono, a zastygające błyskawicznie bielmo tworzy białą porowatą masę- popkorn.

Ziarniaki dzieli się na typy flint i dent oraz typy pośrednie:

    • Flint – ziarniaki są zaokrąglone, zawierają więcej bielma szklistego niż mączystego, mają dużą gęstość i twardość. Miękka skrobia znajduje się pod warstwą twardego bielma szklistego. Typ ten trudniej oddaje wodę, ale jest bardziej przydatny dla przemysłu

       

    • Dent – ziarniaki są duże, mają klinowaty kształt i charakterystyczne wgłębienie na szczycie. Spowodowane jest ono tym, iż podczas wysychania zgromadzone na szczycie bielmo mączyste ulega skurczeniu , przez co ta część nasiona zapada się. Tylko z tych ziaren pozyskuje się skrobię kukurydzianą. Typ ten ma większą koncentrację energii w ziarnie, łatwiej się omłaca, łatwiej oddaje wodę, jest lepiej wykorzystywany przez przeżuwacze, a także jest preferowany w produkcji bioetanolu.

       

    • Typy pośrednie – mają cechy pośrednie

       

Kierunki użytkowania kukurydzy

    • Ziarno do konsumpcji – w formie mąki, grysu, popkornu lub całych kolb

       

    • Ziarno do bezpośredniego spasania i śruta kukurydziana - Ziarno kukurydzy zawiera stosunkowo niewiele białka 8-10% oraz wapnia, natomiast duża ilość skrobi podnosi znacząco jego energetyczność. Dodatkowo białko to ma dość niską jakość biologiczną, gdyż zawiera niewiele aminokwasów egzogennych- szczególnie lizyny i tryptofanu. Obfituje jednak w barwniki (ksantofile) wspomagające płodność u zwierząt, a także wybarwiające żółtka jajek oraz skórę na żółtawo-pomarańczowy odcień. Całe ziarno kukurydzy jest też często dodawane cielętom do paszy, aby poprzez podrażnianie ścianek żwacza wzmagać rozwój brodawek żwaczowych.

    • Corn-mix - produkt uboczny przemiału kukurydzy. Jego głównymi składnikami są zarodki ziarna kukurydzy, uzupełnione bielmem i okrywami nasiennymi. Dzięki temu wartość białka, energii oraz witamin i mikroelementów jest w nim nieco większa niż w pełnym ziarnie kukurydzy.

    • Golden Max - produkt uboczny przemiału kukurydzy, zawierający zarodek, tłuszcz kukurydziany oraz bielmo kukurydziane. Powstaje głównie z kukurydzy typu Flint. Jego wartość żywieniowa jest nieco większa niż śruty kukurydzianej.

    • DDGS, wywar gorzelniany – produkt uboczny przerobu kukurydzy na bioetanol – opisany jest w rozdziale o pszenicy

       

    • CCM – Corn Cob Mix- kiszonka z ziarna kukurydzy. W wielu przypadkach sporządza się go w latach kiedy nie opłaca się suszyć lub sprzedać zebranych na mokro ziaren kukurydzy. CCM zawiera dużo energii ze skrobi oraz mało włókna, co kwalifikuje go jako paszę nie tylko dla bydła, ale i dla trzody. Wyróżniamy trzy rodzaje CCM-u:

       

      • z samych ziaren kukurydzy (CCM I) – ma najwyższą wartość żywieniową - nadaje się nawet dla trzody chlewnej
      • z całych kolb kukurydzy (nasiona + osadka) (CCM II) – ma nieco niższą wartość żywieniową – jego przydatność w żywieniu trzody jest ograniczona

         

      • z całych kolb razem z liśćmi okrywowymi (nasiona + osadki + liście okrywające) (CCM III) – ze względu na duży udział włókna w składzie, nadaję się wyłączni dla przeżuwaczy

         

    • Kiszonka z całych roślin kukurydzy – sporządza się ją poprzez ścięcie całych roślin kukurydzy (kolby, łodygi i liście) na wysokości 30-40cm od ziemi i pocięcie ich na sieczkę o długości 1-1,5 cm. Najczęściej usypuje się ją na pryzmy i okrywa szczelnie folią, ale stosuje się także inne metody- np.: foliowe rękawy. Kiszonka z kukurydzy mimo iż zawiera bardzo duże ilości energii, z racji dużej zawartości włókna z liści i łodyg jest doskonałą paszą tylko dla bydła.

       

    • Biogaz – do jego produkcji wykorzystuje się kiszonkę z kukurydzy

       

Obecnie uprawiane kukurydze są mieszańcami, dlatego NIE NALEŻY WYSIEWAĆ NASION UZYSKANYCH WE WŁASNYM GOSPODARASTWIE, gdyż oszczędność na nasionach będzie wielokrotnie niższa niż wartość utraconego w ten sposób plonu. Mieszańce plonują dobrze tylko w pierwszym roku wysiewu- ich potomstwo plonuje nieporównywalnie słabiej.

 

Wymagania glebowe

Kukurydza ma najlepiej rozbudowany system korzeniowy spośród wszystkich roślin zbożowych. Dzięki temu nie ma zbyt dużych wymagań glebowych. Można ją uprawiać na wszystkich glebach, z wyjątkiem gleb podmokłych, zimnych, bardzo ciężkich i ilastych oraz suchych i piaszczystych. Jeśli ma odpowiednią ilość wody z opadów, potrafi także dobrze plonować na lżejszych glebach. Tolerancja kukurydzy na odczyn gleby jest dość duża. Optimum waha się od pH 5 do pH 7,5, aczkolwiek największe plony można uzyskać na glebach zasadowych.

 

Przedplon

Dobrym przedplonem dla kukurydzy jest w zasadzie każda roślina która schodzi z pola na tyle wcześnie, aby można było poprawnie i w terminie wykonać odpowiednie uprawki i siew kukurydzy. W I i II rejonie można nawet siać kukurydzę po zbiorze międzyplonu zimowego (np.: żyta na kiszonkę) na przełomie kwietnia i maja.

Na glebach lepszych przedplony mogą być słabsze, natomiast na glebach lekkich przedplony powinny być lepsze (ziemniak na oborniku, strączkowe i motylkowate z trawami), alby zapewnić odpowiednie plonowanie. Na lekkich glebach najlepiej jest, jeśli między siewem kukurydzy a nawożeniem obornikiem nie miną więcej jak 2-3 lata. Kukurydza pozytywnie reaguje także na uprawę na pełnej dawce obornika. Całkiem dobrze znosi uprawę po sobie, aczkolwiek monokultura zwiększa ryzyko występowania chorób (głowni guzowatej) oraz kompensację niektórych chwastów, co zmusza do zintensyfikowani ochrony chemicznej. Niektórzy plantatorzy uproszczają uprawę do tego stopnia, że jej nasiona są siane w mulcz, czyli wprost w ściernisko (najczęściej także po kukurydzy) ze wszystkimi resztkami pożniwnymi i pominięciem jakichkolwiek zabiegów uprawowych.

Odpowiednie zagospodarowanie resztek pożniwnych pozostałych po zbiorze kukurydzy na ziarno, decyduje także o wartości kukurydzy jako przedplonu.

 

Uprawa przed siewem

Ziemia pod kukurydzę powinna być spulchniona i mieć odpowiednie stosunki powietrzno-wodne i cieplne. Po zbożach należy przeprowadzić podorywkę, gruberowanie lub talerzowanie. Orka przedzimowa powinna być przeprowadzona na głębokość 25-30 cm. Absolutnie nie należy wykonywać wiosennej orki! Wyjątkiem są przypadki, gdy mamy do czynienia z glebą ciężką, zimną i wilgotną, a także gdy kukurydza ma być siana po międzyplonach ozimych. Bezorkowe systemy uprawy kukurydzy, mają większe zastosowanie w rejonach zagrożonych silną erozją lub z bardzo korzystnymi warunkami wilgotnościowymi.

 

Dobór właściwej odmiany

Rejonizacja odmian. Ze względu na duże zróżnicowanie polskich warunków klimatycznych, a szczególnie termicznych w różnych częściach kraju, konieczne stało się stworzenie rejonizacji upraw kukurydzy. Ułatwia to dobór odpowiednich odmian i sposobu ich użytkowania w poszczególnych lokalizacjach oraz pomaga plantatorom ustrzec się przed zbyt późnym zbiorem. Rejonizacje ukazuje poniższa mapka.

 

 

Rejon I zapewnia najdłuższy okres wegetacji, co pozwala uprawiać nawet odmiany późniejsze (o dłuższym FAO) z przeznaczeniem na nasiona, natomiast w rejonie IV nasiona uda się zebrać tylko z odmian wczesnych (z krótkim FAO). Jeśli rośliny są przeznaczone na kiszonkę, to nawet w rejonie IV można uprawiać odmiany późniejsze.

Liczba FAO określa nam wczesność danej odmiany- im jest ona niższa, tym dana odmiana szybciej osiąga dojrzałość, ale wbrew przekonaniu wielu osób NIE JEST ILOŚCIĄ DNI JAKIE KUKURYDZA MUSI ROSNĄĆ W POLU ABY UZYSKAĆ DOJRZAŁOŚĆ!!!

 

Nawożenie

Zasady nawożenia kukurydzy wyglądają podobnie jak przy zbożach jarych. Fosfor, potas oraz wieloskładnikowe niskoazotowe na glebach ciężkich i lekkich najlepiej wysiać już jesienią porze orką przedzimową, a na lekkich i bardzo lekkich wiosną przed wprawą przedsiewną. Jeśli kukurydza ma być uprawiana po zaoranych wiosną międzyplonach ozimych, to nawozy te powinny być wysiane przed orką.

W wielu przypadkach całość azotu wysiewa się wiosną przed siewem kukurydzy. Aczkolwiek oczekując większych plonów, tym samym zwiększając ilość azotu, lepiej podzielić go na dwie dawki:

  • I dawka – przed siewem kukurydzy – najlepiej w formie wolniej działających nawozów, gdyż kukurydza zaczyna intensywnie pobierać składniki pokarmowe przez korzenie dopiero w fazie 7-8 liści, czyli kilka tygodni posiewie. Dawka ta może stanowić 40 – 100 % całkowitej planowanej dawki azotu
  • II dawka – po wschodach, najlepiej najpóźniej jak tylko wysokość kukurydzy pozwoli na wjazd z rozsiewaczem (około fazy 7-8 liści). Przy suchej pogodzie i braku porannej rosy lub gdy jest możliwość wysiewu nawozów w międzyrzędzia (metoda inna niż wysiew rzutowy), można stosować saletrę i saletrzaki. W przeciwnym wypadku granulki tych nawozów łatwo wpadają w pochewki liściowe i po zawilgnięciu rozpuszczają się powodując „poparzenia”, a nawet zniszczenie roślin. Granulki które przykleją się do mokrych liści mogą także powodować powstanie w tych miejscach plam (najpierw żółte, później brązowieją). Bezpieczniejszy jest rozlewany w międzyrzędzia RSM lub mocznik rozsiewany jako granulat lub aplikowany w postaci jedno- lub kilkukrotnego oprysku dolistnego.

     

 

Kukurydza jest rośliną azotolubną i potasolubną. Składniki pokarmowe z gleby zaczyna pobierać w większych ilościach w fazie 7-8 liści i od tego momentu pobieranie to systematycznie rośnie. Maksimum pobrania potasu następuje podczas kwitnienia i po jego zakończeniu stopniowo zmniejsza się, natomiast zapotrzebowanie na azot rośnie cały czas, aż do osiągnięcia przez rośliny dojrzałości pełnej. Pobieranie większości składników pokarmowych jest także zależne od warunków termicznych i najlepiej przebiega w temperaturze powyżej 12-15 º C.

Kukurydza reaguje bardzo negatywnie nie tylko na braki azotu, fosforu i potasu, ale także innych mikro- i makroelementów. Niedobór magnezu zaburza kwitnienie i zapylanie, co zmniejsza znacząco ilość wytworzonych w kolbach ziarniaków. Brak wapnia powoduje sklejanie i zwijanie się liści. Niedostatek cynku ogranicza zawiązywanie kolb, boru- ograniczanie wzrostu, kwitnienia i deformację kłosków w kolbie, a miedzi obniża plon suchej masy roślin. Niedobory miedzi najczęściej ujawniają się na glebach torfowych.

Rośliny kukurydzy bardzo pozytywnie reagują na nawożenie obornikiem (szczególnie na słabszych glebach) oraz gnojowicą, stosowane najlepiej jesienią. Gdy stosowane są mniejsze dawki gnojowicy lub gdy stosowane są na lżejszych glebach, część lub nawet całość lepiej stosować wiosną.

Kukurydza bardzo pozytywnie reaguje na nawożenie dolistne. Jest to także najlepszy sposób dostarczenia roślinom niezbędnych składników pokarmowych w przypadku ich niedoborów. Kukurydzę nalistnie należy nawozić od fazy 4-6 liści (głównie siarczan magnezu, fosfor i mikroelementy) do czasu kiedy wielkość roślin uniemożliwi wjazd z opryskiwaczem (głównie siarczan magnezu, azot, potas i mikroelementy).

 

Siew

Jako że wszystkie odmiany kukurydzy uprawiane w Polsce są mieszańcami, wysiew nasion z własnego zbioru lub nieznanego pochodzenia spowoduje dramatyczny spadek ilości i jakości plonu zarówno nasion jak i zielonej masy. Należy wysiewać wyłącznie kwalifikowany materiał siewny pochodzący z pewnego źródła.

Termin siewu. Wskaźnikami fenologicznymi siewu kukurydzy są: kwitnięcie czeremchy, czereśni, czerwonej porzeczki i mniszka lekarskiego, czyli na przełomie kwietnia i maja. Temperatura gleby na głębokości 6-8cm powinna wynosić około 6-8°C. Zbyt wczesny wysiew naraża ziarniaki na uszkodzenia przez choroby i owady co przerzedza wschody, natomiast zbyt późny powoduje obniżenie plonu nasion i zielonej masy.

Głębokość siewu na glebach cięższych, wilgotniejszych i zimnych oraz przy wczesnym siewie powinna być mniejsza i wynosić około 5-8cm. Natomiast na glebach lżejszych i przy opóźnionych siewach nawet 8cm.

Rozstawa rzędów jest bardzo ważna dla kukurydzy, gdyż decyduje o pokroju i plonowaniu rośliny. Wysiew nasion w równych odstępach i na tą sam głębokość zapewnia najlepsze warunki do rozwoju i dobrego plonowania roślin.

Norma wysiewu

 

Zbiór

Zbioru całych roślin na kiszonkę dokonuję się najlepiej przy dojrzałości wczesnowoskowej (ciastowatej), gdy rośliny zawierają 32-35%, a kolby 60-65% suchej masy. Linia mleka po przełamaniu kolby jest wtedy widoczna w połowie wysokości nasion. Dolne liście zaczynają zasychać, górne są jeszcze zielone.

Zbioru na ziarno dokonuje się przy dojrzałości pełnej, gdy jego wilgotność nie przekracza 40%. Ziarno takie należy w ciągu maksymalnie 1 doby od zebrania dosuszać do wilgotności około 14% lub zakisić jako CCM.

 

Zaprawianie nasion

Wszystkie wysiewane nasiona kukurydzy powinny być zaprawiane, gdyż jest to jedyna chemiczna metoda ochrony tej rośliny przed chorobami grzybowymi.

 

Regulacja zachwaszczenia

Terminy zwalczania chwastów

Chwasty zwalczać można stosując preparaty doglebowe - przedwschodowe (zazwyczaj do 3 dni po siewie) lub nalistne (od 1 do 8 liścia kukurydzy – dokładne terminy opisane są w etykietach rejestracyjnych poszczególnych środków ochrony roślin). W wielu przypadkach dobre efekty daje zastosowanie zabiegu przedwschodowego oraz korekcyjnego – nalistnego.

Należy pamiętać, iż preparaty doglebowe mają bardzo słabe działanie gdy są stosowane na suchą glebę (kilka dni suszy może całkowicie zniwelować działanie preparatu).

Ustalając moment stosowania oprysku nalistnego należy liczyć wszystkie liście- zarówno najstarszy na dole łodygi, jak i najmłodszy, często jeszcze dość słabo widoczny.

 

Zwalczanie chorób

Ze względu na znaczną wysokość roślin oraz brak odpowiednich preparatów, nie przeprowadza się obecnie zabiegów nalistnych przeciw chorobom.

 

Zwalczanie szkodników

Znaczna wysokość roślin uniemożliwia zwalczanie większości owadów w momencie ich ataku. Dlatego należy stosować profilaktykę, czyli odkażanie gleby przed wysiewem nasion lub zaprawy owadobójcze.

 

 

 

 

 
 
 
pszenicy
kukurydzy
rzepaku
śruty sojowej
śruty rzepakowej