Sobota, 25 Października 2014. imieniny obchodzą: Daria, Wilhelmina, Wilhelm, Inga, Bonifacy, Maurycy, Sambor
Praca            Pogoda            Przydatne linki
 
 

ziemniaki

 

Ziemniak

Ziemniak przybył do Europy w XVI wieku, ale jego uprawę na szerszą skalę rozpoczęto dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku. Pozwolił on jednak zrewolucjonizować rolnictwo i oddalić widmo głodu ciągle grożącego całemu kontynentowi. Roślina ta w naszych warunkach rozmnażana jest za pomocą bulw wysadzanych do gleby (nowo powstałe bulwy są klonami bulwy z której wyrosły). Hodowle roślin tworzą nowe odmiany wykorzystując nasiona powstające z kwiatów ziemniaków. Surowe bulwy zawierają gorzką i trującą solaninę, która jest neutralizowana w procesie ich obróbki cieplnej.

 

Produkty powstające z ziemniaków

Konsumpcja – znaczna część bulw jest przeznaczana do bezpośredniej konsumpcji dla ludzi, bądź do produkcji artykułów żywnościowych np.: mąka, czipsy, frytki, itp...

Pasze – do niedawna ich bulwy stanowiły cenną paszę dla zwierząt- obecnie jednak zostały wyparte przez pasze treściwe oraz kiszonkę z kukurydzy. Spowodowane jest to m. in. mniejszymi nakładami pracy i kosztów ich uprawy w porównaniu do uprawy ziemniaków

Spirytus – ziemniaki są jednym z podstawowych surowców do produkcji etenolu

Przemysł – np.: krochmal

 

Uprawa gleby

Ziemniak jest rośliną mało wymagającą co do przedplonu, ale bardzo wymagającą co do kultury gleby. Najlepiej bezpośrednio po zbiorze przedplonu wykonać głęboszowanie, następnie rozrzucenie obornika i głęboką podorywkę z bronowaniem. Podorywkę można też 2 – 3-krotnie pielęgnować np.: broną. Jesienią, po wysianiu nawozów fosforowo- potasowych i ewentualnie obornika, należy wykonać głęboką orkę przedzimową. Pierwszym zabiegiem wiosenny jest włókowanie lub bronowanie wyrównujące glebę i przerywające parowanie. Po wysianiu nawozów, należy je wymieszać z glebą przy pomocy kultywatora na głębokość 12 – 14 cm, przy okazji spulchniając glebę. Na glebach zlewnych oraz gdy obornik rozrzuca się wiosną, należy wykonać orkę wiosenną na głębokość 18 – 20 cm. Jednakże w takim przypadku należy liczyć się z ogromnymi stratami wody z gleby, opóźnieniem sadzenia oraz zwiększonymi wydatkami na energię.

 

Wymagania glebowe

Gleba pod ziemniak powinna być starannie odchwaszczona, doprawiona, pulchna i przewiewna. Aby osiągnąć taki stan, należy wykonać pełne zestawy uprawek pożniwnych, jesiennych i wiosennych (po późno zbieranych przedplonach uprawki pożniwne i jesienne łączy się).

 

Przedplon

Przedplon powinien schodzić z pola na tyle wcześnie, aby możliwe było wykonanie pełnego zestawu uprawek pożniwnych i przedzimowych, co wpływa na podniesienie mającej ogromne znaczenie dla plonowania ziemniaka kultury gleby. Najkorzystniejszymi przedplonami są motylkowe wieloletnie, a także ich mieszanki z trawami, strączkowe na zielonki, zielony nawóz lub nasiona, a także okopowe. Wyjątkiem jest łubin w uprawie na nasiona, który podobnie jak ziemniak może być porażany przez czarną nóżkę. Przedplonami dobrymi są zboża, ale tylko jeśli uprawiany jest po nich międzyplon. W przeciwnym przypadku są one przedplonami słabymi. Najgorszym przedplonem jest kukurydza, gdyż jej system korzeniowy nadmiernie niszczy strukturę gleby.

Łagodzenie negatywnego działania złych przedplonów odbywa się przy pomocy międzyplonów, nawożenia obornikiem oraz wieloletniej wysokiej kulturze uprawy i nawożenia gleby.

 

Dobór właściwej odmiany

Odmiana powinna być dostosowana przede wszystkim do sposobu w jaki zostaną zagospodarowane jej bulwy (konsumpcja, przemysł,...). Kolejnym kryterium jest odporność na choroby oraz mątwika, szczególnie jeśli ziemniak jest uprawiany na tym samym polu częściej niż co 4 – 5 lat.

 

Nawożenie

Ziemniak jest rośliną, która bardzo pozytywnie reaguje na jesienne nawożenie obornikiem (wiosenne prawie wcale nie wpływa na jego plonowanie) w ilości 20 – 30 t/ha (maks 35 t/ha). Jeśli brakuje obornika, w znacznym stopniu mogą go zastąpić przyorane jesienią zielone nawozy, komposty oraz gnojowica. Nawożenie organiczne zwiększa także znacząco efektywność działania nawozów mineralnych. Wysiewając wszelkie nawozy, a zwłaszcza azotowe, należy wziąć pod uwagę ilość składników dostarczonych przez nawozy organiczne.

Ziemniak nie znosi za to świeżo zwapnowanej gleby, gdyż bulwy są wtedy bardzo silnie atakowane przez parcha ziemniaka – wapnować powinno się minimum półtora - dwa lata przed sadzeniem ziemniaka. Jeśli gleba jest uboga w magnez, można bezpośrednio po zbiorze przedplonu wysiać 300 – 500 kg/ha dolomitu.

Nawozy fosforowe i potasowe najlepiej wysiać już jesienią przed orką przedzimową. Tylko na glebach lekkich potas i ewentualnie fosfor lepiej wysiać wiosną, przed posadzeniem bulw.

Fosfor przyspiesza ukorzenianie, rozwój i dojrzewanie roślin, zwiększa odporność bulw na uszkodzenia mechaniczne i choroby oraz ich wartość przechowalniczą. Zwiększa także zawartość i właściwości skrobi, witaminy C oraz ograniczą ilość azotanów w bulwach.

Potas poprawia jakość i zdrowotność bulw, a także zwiększa odporność na suszę i uszkodzenia mechaniczne.

Nawożenie azotem:

Azot jest w uprawie ziemniaków pierwiastkiem bardzo istotnym dla wielkości plonów, jednak zbyt duża jego dawka może plon obniżyć, a także znacząco pogorszyć smak, jakość technologiczną i wartość przechowalniczą bulw.

Jeśli całkowita planowana dawka azotu z nawozów mineralnych nie przekracza 100 kg N/ha, to najlepiej wysiać ją w całości na kilka dni przed posadzeniem ziemniaków. Przy wyższych dawkach lub słabym wymieszaniu nawozu z glebą, zbyt duże stężenie azotu wokół sadzeniaków, może powodować ich nierównomierne wschody. Uprawiając ziemniaka przemysłowego lub późnego jadalnego, szczególnie jeśli nie stosowano obornika, dawki azotu warto jednak podzielić.

    • I dawka – przed sadzeniem bulw – 2/3 całkowitej dawki azotu, najlepiej w postaci wolno działającego mocznika

    • II dawka – od fazy wschodów do fazy kwitnienia (im później dawka będzie zaaplikowana, tym bardziej wpłynie na pogorszenie smaku, jakość i przydatności przechowalniczej bulw) – 1/3 całkowitej dawki azotu, najlepiej w postaci saletry amonowej lub mocznika. W okresach suszy najskuteczniejszy jest nawet 4 – 7- krotny oprysk 6% roztworem mocznika. Nie należy w tej dawce rozsiewać siarczanu amonu oraz saletry wapniowej, która powoduje gromadzenie w bulwach szkodliwych azotanów oraz pogorszenie ich jakości.

 

Aby uzyskać odpowiednią dla danego kierunku użytkowania jakość bulw, należy także przestrzegać odpowiednich proporcji azotu, fosforu i potasu dostarczanych w nawozach mineralnych:

    • dla ziemniaka jadalnego proporcja N:P:K to 1 : 1 : 1,5-2 , a lepiej 1 : 1,5 : 2

    • dla ziemniaka skrobiowego (dla gorzelnictwa, krochmalni, suszarnictwa) proporcje te zależą od dawki azotu:

      - poniżej 100 kg N/ha proporcja N:P:K to 1 : 1 : 1,5

      - powyżej 100 kg N/ha proporcja N:P:K to 1 : 1 : 1,2-1,3 a lepiej 1 : 1,2 : 1,2-1,3

    • dla sadzeniaka proporcja N:P:K to 1 : 1 : 1,5 lub 1 : 1,1-1,3 : 1,5

Aczkolwiek na glebach bardzo zasobnych lub ubogich w poszczególne składniki, proporcje te należy odpowiednio modyfikować.

Ziemniaki bardzo pozytywnie reagują na nawożenie dolistne. Szczególnie roztworem mocznika do fazy formowania stolonów oraz fosforem od fazy wytworzenia pędów bocznych do fazy formowania jagód oraz w fazie kwitnienia. Fosfor aplokowany dolistnie wpływa znacząco na poprawę jakości bulw.

 

Siew

A właściwie sadzenie, gdyż w naszych warunkach wysadza się do ziemi wyselekcjonowane bulwy ziemniaków o średnicy 30-60 mm.

Termin siewu

Zależnie od rejonu oraz od wczesności danej odmiany ziemniaka. Najwcześniej można je sadzić na południu Polski- już w I dekadzie kwietnia, a najpóźniej na północnym wschodzie- na przełomie maja i kwietnia. Sadzeniaki zazwyczaj na 3-5 tygodni przed sadzeniem pobudza się lub podkiełkowuje, co przyspiesza ich wschody i termin zbioru kilka tygodni oraz o 15-30% zwiększa plony.

Głębokość siewu

Powinna wynosić około 5-7 cm licząc od podstawy bulwy do powierzchni pola (1-2 cm warstwa gleby nad bulwą)- na glebach lekkich głębiej, a na ciężkich nieco płycej. Później podczas kolejnych obredlań głębokość zwiększa się do 10-12 cm, a na glebach lekkich nawet do 15 cm.

Rozstawa rzędów

62,5 cm lub 67,5 cm, w uprawie na frytki 75 cm, a przy intensywnej uprawie nawadnianiem nawet 90 cm

Norma wysiewu

Zależnie od wielkości i masy sadzeniaków oraz kierunku użytkowania plonu 1,8 – 5,0 t bulw/ha.

 

Zaprawianie nasion

Bulwy warto zaprawić przeciw chorobom grzybowym. Zabieg ten plantator zazwyczaj musi przeprowadzić we własnym zakresie.

 

Regulacja zachwaszczenia

Chwasty w uprawie ziemniaka niszczy się mechanicznie podczas obredlania i bronowania redlin oraz chemicznie. Herbicydy należy stosować zgodnie z ich etykietami przed wschodami ziemniaka lub krótko po jego wschodach. Wiele odmian ziemniaka jest wrażliwych na herbicydy oparte na metrybuzynie. Dlatego dobierając preparaty należy więc upewnić się co do możliwości ich stosowania. Przed wykopaniem bulw zazwyczaj należy mechanicznie lub za pomocą desykantów zniszczyć łęciny i ewentualne chwaty, co znacząco ułatwi pracę maszynom do zbioru.

 

Zwalczanie chorób

Ziemniak jest atakowany przez choroby grzybowe, bakteryjne i wirusowe. Podstawową metodą ich zwalczania jest zmianowanie oraz selekcjonowanie i odrzucanie porażonych sadzeniaków. Ważne jest także likwidowanie mszyc mogących przenosić między roślinami wiele chorób, a także dbanie o właściwe pH gleby (na świeżo wapnowanej glebie ziemniak jest silnie atakowany przez parcha ziemniaczanego). W ciągu sezonu plantację chroni chemicznie przez chorobami 2 – 3, a niekiedy nawet 8 – 10 zabiegami stosując preparaty o różnych substancjach aktywnych i mechanizmach działania. Początkowo warto stosować głównie preparaty o działaniu systemicznym i wgłębnym, natomiast pod koniec wegetacji preparaty o działaniu kontaktowym, gdyż mają one krótki okres karencji. Ostatni zabieg grzybobójczy powinien być wykonany na kilka dni przed zbiorem bulw preparatem zawierającym fluazynam, gdyż substancja ta niszczy zarodniki pływkowe zmniejszając ryzyko wystąpienia zarazy ziemniaka podczas ich przechowywania. Także zabieg desykacji naci przed zbiorem zmniejsza ryzyko wystąpienia zarazy ziemniaka podczas przechowywania, gdyż zarodniki pływkowe zostają „uwięzione” w zasychającej naci i nie mogą dostać się do bulw.

Terminy zabiegów fungicydowych, insektycydowych oraz nawożenia dolistnego zazwyczaj pokrywają się w czasie.

 

Zwalczanie szkodników

Głównym szkodnikiem jest stonka ziemniaczana, którą zwalcza się chemicznie zazwyczaj kilkukrotnie podczas wegetacji. Groźne są także mszyce przenoszące liczne choroby. Na wielu plantacjach konieczne jest doglebowe stosowanie insektycydów jeszcze przed sadzeniem bulw, gdyż duże zagrożenie stanowią na nich uszkadzające bulwy szkodniki glebowe – pędraki, drutowce.

Terminy zabiegów insektycydowych, fungicydowych oraz nawożenia dolistnego zazwyczaj wykonuję się w podobnym czasie.

 

 

 
 
 
pszenicy
kukurydzy
rzepaku
śruty sojowej
śruty rzepakowej